Ontdek de verhalen achter de documenten

Wat staat er in deze brief?

De brief uit Concentratiekamp ’s-Hertogenbosch is gedateerd 16 april 1943. Stouten bedankt voor eerder ontvangen post en schrijft dat hij een volgende brief graag op tijd wil ontvangen.

Hij vraagt concreet om twee handdoeken, twee washandjes, vier zakdoeken en sokhouders. Ook noemt hij kleine benodigdheden zoals naald en draad. Daarnaast vraagt hij naar familieleden en bekenden en informeert hij hoe het thuis gaat.

Stouten schrijft over het ontvangen en versturen van brieven en stelt vragen over wat de geadresseerden nog kunnen doen. Hij vraagt ook naar kinderen en naar hun bezigheden. De adreszijde vermeldt P.J.J. Stouten, Dorpsstraat 15b in Nieuwveen. Sommige korte passages zijn moeilijk te ontcijferen en worden daarom niet letterlijk geciteerd.

De voorgedrukte kampvoorschriften staan maximaal twee brieven of briefkaarten per maand toe en verbieden onder meer geld, foto’s en ander materiaal in de correspondentie. De brief draagt kenmerken van controle en censuur.

Wat staat er in deze brief?

De brief is gedateerd 7 januari 1942 en staat op papier van het Polizeiliches Durchgangslager Amersfoort. Stouten heeft zijn naam, het gevangenenummer 1192 en een blokvermelding ingevuld.

Hij richt zich tot mensen thuis en vraagt naar het contact met de buitenwereld. In de handgeschreven tekst komen vragen over berichten, personen en omstandigheden voor. Enkele zinnen zijn licht en beschadigd, waardoor de exacte bewoording niet overal met zekerheid is vast te stellen.

Op het formulier staat nadrukkelijk dat pakketten verboden waren en dat geld slechts binnen gestelde grenzen kon worden toegezonden. De brief moest regel voor regel op het voorgedrukte papier worden geschreven. Dat maakt de beperkingen waaronder hij contact hield direct zichtbaar.

Inhoud en betekenis van de oorlogsnotities

SVG-0003 omvat gedateerde, persoonlijke dagboeknotities uit januari en februari 1942 en daarnaast handgeschreven lijsten en bijgevoegde stukken. De dagboekschrijver noteert gebeurtenissen en geruchten over de Duitse bezetting, NSB, schietincidenten, vliegtuigen, voedselgebrek en het dagelijks leven. Elders worden personen genoemd met aanduidingen van wegvoering en mogelijke bestemmingen, waaronder Polen, Duitsland, Dresden en Scheveningen. Op een van de lijsten staat het opschrift dat als ‘Gedeporteerd’ wordt gelezen. Dat maakt de lijsten van betekenis voor nader onderzoek naar vervolging en wegvoering. Het is nog niet vastgesteld of alle stukken van dezelfde hand zijn, of alle genoemde gebeurtenissen daadwerkelijk hebben plaatsgevonden en wie de betrokken personen waren.

Schrijver: Johannes Hendriksen Groot

De collectiehouder identificeert Johannes Hendriksen Groot als schrijver van de oorlogsnotities en wijst daarbij op de naam op het bijgevoegde handgeschreven etiket. Deze naam is daarom als dossiertitel en auteur opgenomen. Een onafhankelijk persoonsregister dat deze identificatie bevestigt is nog niet gevonden; ook blijft de relatie tussen alle losse bijlagen onderwerp van onderzoek. Bron: origineel etiket en identificatie door de collectiehouder.

Kort over de inhoud

De brief van 1 juni 1942 is geschreven op voorgedrukt papier van Kamp Amersfoort. De schrijver richt zich tot mensen buiten het kamp en vraagt onder meer naar nieuws en persoonlijke zaken. De gedrukte kampregels beperken wat een gevangene mocht versturen of ontvangen. De brief is voorzien van een censuurvermelding. De handgeschreven tekst is op delen moeilijk te lezen; daarom geven we hier de inhoud weer en geen verzonnen letterlijke transcriptie.

Wat staat er in deze brief?

De brief is gedateerd 7 januari 1942 en staat op papier van het Polizeiliches Durchgangslager Amersfoort. Stouten heeft zijn naam, het gevangenenummer 1192 en een blokvermelding ingevuld.

Hij richt zich tot mensen thuis en vraagt naar het contact met de buitenwereld. In de handgeschreven tekst komen vragen over berichten, personen en omstandigheden voor. Enkele zinnen zijn licht en beschadigd, waardoor de exacte bewoording niet overal met zekerheid is vast te stellen.

Op het formulier staat nadrukkelijk dat pakketten verboden waren en dat geld slechts binnen gestelde grenzen kon worden toegezonden. De brief moest regel voor regel op het voorgedrukte papier worden geschreven. Dat maakt de beperkingen waaronder hij contact hield direct zichtbaar.

Wat staat er in deze brief?

De brief uit Concentratiekamp ’s-Hertogenbosch is gedateerd 16 april 1943. Stouten bedankt voor eerder ontvangen post en schrijft dat hij een volgende brief graag op tijd wil ontvangen.

Hij vraagt concreet om twee handdoeken, twee washandjes, vier zakdoeken en sokhouders. Ook noemt hij kleine benodigdheden zoals naald en draad. Daarnaast vraagt hij naar familieleden en bekenden en informeert hij hoe het thuis gaat.

Stouten schrijft over het ontvangen en versturen van brieven en stelt vragen over wat de geadresseerden nog kunnen doen. Hij vraagt ook naar kinderen en naar hun bezigheden. De adreszijde vermeldt P.J.J. Stouten, Dorpsstraat 15b in Nieuwveen. Sommige korte passages zijn moeilijk te ontcijferen en worden daarom niet letterlijk geciteerd.

De voorgedrukte kampvoorschriften staan maximaal twee brieven of briefkaarten per maand toe en verbieden onder meer geld, foto’s en ander materiaal in de correspondentie. De brief draagt kenmerken van controle en censuur.

Piet opent met de vraag hoe het met zijn moeder gaat. Hij laat weten dat het met hem nog altijd goed gaat en dat hij gezond is. Hij schrijft dat hij haar tweede brief heeft ontvangen en blij was met het bericht. Hij heeft zelf weinig nieuws en zegt dat hij rustig afwacht. Verder vraagt hij of Janny kennis heeft gemaakt met Annie, of zijn moeder al ergens op bezoek is geweest en of een aanvraag al is gedaan. Hij verzoekt zijn moeder enkele kleine velletjes schrijfpapier per brief op te sturen: hij heeft dit nodig om terug te kunnen schrijven. Ook informeert hij of de familie nog iets heeft gehoord en vraagt hij of er opnieuw bericht kan worden gestuurd. Aan het slot bedankt hij zijn moeder, wenst hij haar het beste en doet hij de groeten aan iedereen. Onder de hoofdtekst staat nog een kort bericht in afwijkend handschrift, waarvan niet alle woorden met zekerheid te lezen zijn.

Met de aanhef ‘Beste Janny’ vraagt Piet hoe het met haar gaat en of alles goed is. Hij vertelt dat hij graag persoonlijk een brief van haar had ontvangen en dat hij het jammer vindt dat zij niet zelf heeft geschreven. Hij informeert of zij een goede vakantie heeft gehad en hoe het met anderen gaat. Vervolgens schrijft hij dat hij op dit moment nog moet blijven, maar hoopt spoedig naar huis te mogen. Hij vraagt Janny om een langere brief en om daarin ook de vragen uit zijn eerdere brief te beantwoorden. Piet heeft verder weinig nieuws. Hij sluit af met groeten aan de familie en aan alle bekenden, en ondertekent met ‘Piet’.

De schrijver richt zich tot zijn vader, vraagt hoe het thuis gaat en schrijft dat hij zijn familie mist. Hij vertelt dat zijn bestaan in het kamp voornamelijk bestaat uit slapen, eten en leven. Hij verwijst naar zijn verjaardag, vraagt of er nog nieuws van thuis is en laat blijken dat hij graag contact wil houden. De laatste regels zijn door het zwakke potloodschrift en de beschadiging minder goed te lezen. Op de adreszijde staan het officiële briefpapier van het Polizeiliches Durchgangslager Amersfoort, de naam Spickman, blok 4, nummer 8313 en een adres in Utrecht. Er is ook een voorgedrukte aanduiding voor censuur.

Dit zijn geen brieven, maar twee persoonsbewijzen uit Utrecht. Ze tonen onder andere de naam, geboortedatum, pasfoto, vingerafdrukken, stempel van de gemeente en officiële zegels. Op het ene persoonsbewijs is de naam Maria Elisabeth Reijers en de geboortedatum 7 maart 1924 leesbaar. Op het andere staat de naam Spickman. De stukken maken samen deel uit van de collectie, maar de precieze onderlinge familieband blijkt niet uit de bewijzen zelf.

In de brief van 23 mei 1945 schrijft de afzender aan Johan over het ontvangen van zijn brief en de opluchting dat er weer nieuws van hem is. De schrijver heeft uitgekeken naar berichten en probeert duidelijkheid te krijgen over zijn verblijf en wat hij heeft meegemaakt. Ook worden eerdere brieven, de mogelijkheid dat post verloren is gegaan en familieleden van wie nog niet alles bekend is genoemd. Het stuk laat zien dat er na de bevrijding nog onzekerheid bestond over de verblijfplaats en het welzijn van bekenden. Een aantal namen en zinsdelen is moeilijk te ontcijferen; die zijn hier niet letterlijk overgenomen.

De brief van 26 mei 1945 begint met een persoonlijke aanspreking van Johan. De schrijver vertelt hoe blij men was met het bericht dat Johan weer in Nederland was. Er wordt gevraagd of hij nog in Duitsland is geweest of daar heeft vastgezeten, en waarom sommige berichten niet zijn aangekomen. De schrijver vermeldt dat er al brieven waren verzonden en vraagt of Johan die ontvangen heeft. Ook komen familieleden ter sprake van wie men nog geen nieuws heeft en de hoop om elkaar weer te zien. De brief is daarmee vooral een verslag van het moeizame contact en de zorgen in de eerste weken na de bevrijding.

De in juni 1945 geschreven brief gaat verder over het ontvangen van post, het uitblijven van berichten en de situatie van Johan en anderen in de naoorlogse weken. De schrijver reageert op wat Johan over zijn ervaringen heeft verteld en vraagt naar mensen van wie men nog niet weet waar ze zijn. Verder wordt geschreven over het dagelijkse leven, werk, bezoek en plannen om elkaar weer te zien. De brief is persoonlijk van toon: naast vragen en zorgen worden ook gewone gebeurtenissen van de dag beschreven. Waar de tekst niet goed te lezen is, blijft de beschrijving beperkt tot de herkenbare passages.

De briefkaarten zijn geadresseerd aan de heer J.P. Spickman in het Noordziekenhuis, Veemstraat 72 in Enschede. De afzender uit Utrecht, met de naam M.E. Weijers/Reijers zoals die op de kaarten voorkomt, vraagt hoe het met hem gaat en hoopt dat hij weer naar huis mag. Er wordt geschreven over zijn ziekenhuisverblijf, ontvangen kaarten en brieven, bezoek, werk en dagelijkse bezigheden. Op een kaart wordt onder meer verteld over veranderingen op het werk en de bezigheden rond voedsel en huishouden. De fotobriefkaart toont een vrouw bij een brievenbus: dat is een afbeelding op de kaart en geen bewijs dat zij de geliefde van de ontvanger is. De kaarten geven zo verschillende kleine berichten uit het dagelijks leven in 1945.